Бишкек саммити аяктап, эми жыйынтык чыгаруу мезгили келди: кабыл алынган чечимдер Кыргызстанга эмне берет жана өлкөнүн уюмга төрагалык кылган жылы өзүн актадыбы? Бул суроолорго Эл аралык жогорку медицина мектебинин экономика жана өнүктүрүү боюнча проректору, профессор Төлөнбек Абдыров өз пикирин билдирди.

Экономикага жакынкы 2-3 жылда эмне берет?

Төлөнбек Абдыровдун пикиринде, Кыргызстан үчүн үч багыт — транспорт, инвестиция жана энергетика эң келечектүү.

«Бишкек декларациясында транспорттук коридорлорду, логистикалык борборлорду, «акылдуу бажыны», инвестициялык кызматташтыкты өнүктүрүү жана ШКУнун Өнүктүрүү банкын түзүү боюнча мындан аркы иштер өзүнчө бекитилген», — дейт ал.

Анын айтымында, бул өлкө үчүн инфраструктурага, энергетикага жана өндүрүшкө узак мөөнөттүү инвестициялык ресурстарды тартууга, ошондой эле бизнес үчүн транспорттук чыгымдарды азайтууга мүмкүнчүлүк түзөт. Бирок Абдыров башкы натыйжа декларациядагы сөздөргө эмес, кабыл алынган чечимдер канчалык тез арада конкреттүү долбоорлорго айланарына көз каранды экенин баса белгилейт.

Кыргызстан Евразиянын транзиттик түйүнү боло алабы?

Кыргызстан транзиттик мамлекет катары ролун күчөтө алабы деген суроого Абдыров ишенүү менен жооп берет:

«Албетте, азыр бул үчүн абдан ыңгайлуу жагдай түзүлүп жатат». «Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан» темир жолу ШКУнун автомобиль, темир жол жана мультимодалдык коридорлорду өнүктүрүү чечимдери менен айкалышта өлкөнү транспорттук туңгуюктан Евразиянын маанилүү транзиттик звеносуна айлантуу мүмкүнчүлүгүн берет».

Ошол эле учурда ал Кыргызстандын милдети жөн гана башка өлкөлөрдүн жүгүн өткөрүү эмес экенин эскертет:

«Биздин милдет — жүктөрдү жөн эле өткөрүү эмес, бул каттамдардын боюнда логистикалык борборлорду, кампаларды, кайра иштетүүчү ишканаларды жана сервистерди түзүү. Ошондо гана транзит Кыргызстандын ичинде кошумча наркты жана жумуш орундарын жарата баштайт».

ШКУнун дүйнөлүк саясаттагы таасири өсүп жатабы?

Абдыров уюм жөн гана диалог аянтчасынан чыгып баратканын эсептейт, бирок анын негизги баалуулугу — сүйлөшө билүү жөндөмдүүлүгүндө калууда. Аргумент катары өткөн саммитти көрсөтөт: «Бишкек саммити муну абдан даана көрсөттү — он мамлекеттин лидерлери коопсуздук, экономика, инвестиция, энергетика, жаңы технологиялар жана эл аралык кызматташтык боюнча 28 документке кол коюшту». Ал ШКУ блокко кошулбаган мүнөзүн сактап жатканын, учурдагы татаал эл аралык кырдаалда бул анын артыкчылыгы болушу мүмкүн экенин белгилейт: «уюм акырындап консультативдик аянтчадан евразиялык кызматташтыктын таасирдүү механизмине айланууда».

Кыргызстан төрага өлкө катары эмне алды?

Абдыровдун пикиринде, төрагалыктын башкы жетишкендиги — саммитти өткөрүү эмес, Кыргызстандын өз приоритеттерин ШКУнун жалпы күн тартибине киргизе алганы. Бишкек декларациясында кыргыз төрагалыгы учурунда ШКУнун Өнүктүрүү банкын түзүү боюнча прогресс катталганын, аны менен бирге транспорт, инвестиция, экология, туризм жана коопсуздук маселелери өнүккөнүн эскерет. Ал өзгөчө символдук эффектти да белгилейт: Чолпон-Ата бул убакыт ичинде ШКУнун туристтик жана маданий борборуна айланды, ал эми Бишкек бир жыл бою мамлекет башчыларынын, министрлердин, инвесторлордун жана эксперттердин жолугушуучу аянтчасы болду. Төрагалыктын узак мөөнөттүү эффектин Абдыров мындайча жыйынтыктайт:

«Биз чоң евразиялык күн тартибине катыша аларыбызды гана эмес, аны калыптандыра аларыбызды да көрсөттүк».